طراحی شاخص‌های توسعه دولت الکترونیکی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی: رویکردی بومی و کاربردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سارا حیدریان 1
محمدهادی زاهدی 2
سید امیر اصغری 3
نرگس جعفری 4
1 ارشناسی ارشد گروه مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 استادیار گروه فناوری اطلاعات، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی، تهران، ایران
3 دانشیار دانشیار گروه علوم و فناوری داده، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 کارشناس ارشد گروه مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران
چکیده
زمینه و هدف: توسعه دولت الکترونیکی در ایران به ‌عنوان یک راهبرد کلیدی برای بهبود کارایی، شفافیت و دسترسی به خدمات عمومی در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، حوزه آموزش عالی در ایران با چالش‌های متعددی مواجه است که اجرای موفق ابتکارات دولت الکترونیکی را دشوار می‌کند. در این راستا، نیاز به شاخص‌های بومی برای ارزیابی کیفیت خدمات الکترونیکی، سامانه‌ها و درگاه‌های دانشگاهی در ایران به شدت احساس می‌شود. هدف این مطالعه، تدوین شاخص‌های است که ضمن هم‌راستایی با استانداردهای جهانی، منطبق بر حوزه آموزش عالی بوده و به بهبود کیفیت خدمات الکترونیکی در این حوزه کمک کنند.

روش: برای دستیابی به هدف مطالعه، رویکردی چندمرحله‌ای اتخاذ شد. ابتدا، مدل‌های فرآیندی و عمومی دولت الکترونیکی به‌طور جامع بررسی و تحلیل شدند. مدل‌های عمومی به دلیل جامعیت و انعطاف‌پذیری برای ارزیابی خدمات دانشگاهی انتخاب شدند. در مرحله بعد، هشت مدل عمومی در بازه زمانی 2020 تا ۲۰۲۴ تحلیل شده و شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان ملل (EGDI: E-Government Development Index) به‌عنوان چارچوب بهینه شناسایی گردید. گزارش EGDI در سال 2024 مورد تحلیل ساختاری قرار گرفت تا شاخص‌های کلیدی آن استخراج و با شرایط بومی ایران تطبیق داده شود. برای اطمینان از انطباق شاخص‌ها با الزامات حاکمیتی ایران، مجموعه‌ای از اسناد ملی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. این اقدام تضمین کرد که چارچوب شاخص‌ها نه ‌تنها با استانداردهای جهانی هم‌راستا باشد، بلکه با نیازهای حاکمیتی ایران نیز مطابقت داشته باشد.

یافته‌ها: یافته‌های این بررسی تطبیقی، زمینه‌ساز انتخاب مدلی متناسب با شرایط بومی کشور و نیازهای آموزش عالی شده و بستر مناسبی برای بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی و ایده‌های نوآورانه در توسعه دولت الکترونیک دانشگاهی ایجاد می‌کند. با تکیه بر گزارش سال 2024 سازمان ملل و تحلیل وضعیت ایران در آن، چالش‌ها و نارسایی‌های موجود شناسایی و مبنای طراحی شاخص‌ها قرار گرفتند. نهایتاً، با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی مدل EGDI و با استناد به اسناد بالادستی ملی، ساختار نهایی شاخص‌ها متشکل از 4 شاخص کلان و 62 مؤلفه تدوین گردید.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش، شناسایی مدلی بود که ضمن همسویی با استانداردهای جهانی، قابلیت تطبیق با نیازهای خاص بخش آموزش عالی ایران را داشته باشد. مدل تهیه شده امکان ارزیابی دقیق و منسجم خدمات الکترونیکی، درگاه‌ها و سامانه‌ها را فراهم می‌کند و با شرایط محلی ایران سازگار است. تحقیقات آینده می‌تواند بر اعتبارسنجی این شاخص‌ها در ارزیابی موسسات آموزش عالی تمرکز کند.
کلیدواژه‌ها
دولت الکترونیکی
آموزش عالی هوشمند
خدمات الکترونیکی دانشگاهی
مدل‌های فرآیندی
مدل EGDI
شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان ملل
تحول دیجیتال

عنوان مقاله English

Designing E-Government Development Indicators in Universities and Higher Education Institutions: A Localized and Practical Approach

نویسندگان English

Sara Heydarian 1
Mohammad Hadi zahedi 2
Amir Asghari 3
Narges Jafari 4
1 Department of Electrical and Computer Engineering, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor Department of Information Technology, Faculty of Industrial Engineering, K. N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran
3 Associate Professor Data Science and Technology Department, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Department of Computer Engineering and Information Technology, Amirkabir University of Technology, Tehran, Iran - - - Amirkabir University of Technology, Tehran, Iran
چکیده English

Purpose: This study aims to formulate a set of indigenous indicators that align with global standards while addressing the specific needs of Iran’s higher education sector and contributing to the improvement of electronic service quality in this domain.
Method: To achieve the study's objective, a multi-phase approach was employed. Initially, both process-based and general models of e-government were comprehensively reviewed and analyzed. General models were selected due to their breadth and flexibility in evaluating university services. Subsequently, eight general e-government models from the period 2022 to 2024 were examined, leading to the identification of the United Nations E-Government Development Index (EGDI) as the optimal framework. The 2024 EGDI report was structurally analyzed to extract its key indicators and adapt them to the local Iranian context. To ensure alignment with Iran’s governance requirements, a set of national policy documents was reviewed. This step ensured that the developed indicator framework was not only consistent with international standards but also compliant with Iran’s legal and regulatory needs.
Findings: The findings from this comparative analysis facilitated the selection of a model tailored to the local context and the specific requirements of higher education, thereby providing a suitable foundation for leveraging international experiences and innovative approaches in developing academic e-government. Based on the 2024 UN report and the analysis of Iran’s status within it, existing challenges and deficiencies were identified and used as the foundation for indicator design. Ultimately, leveraging the conceptual framework of the EGDI model and referencing national strategic documents, the final structure was developed, comprising four major indicators and 62 components.
Conclusion: The study resulted in the identification of a model that not only aligns with global standards but is also adaptable to the unique needs of Iran’s higher education sector. The proposed model enables precise and consistent evaluation of electronic services, portals, and platforms while being attuned to Iran's local conditions. Future research can focus on validating these indicators and expanding their application to other educational domains.

کلیدواژه‌ها English

E-Government
Smart Higher Education
University E-Services
Process Models
EGDI Model
UN E-Government Development Index
digital transformation
1.Oni, A.A., et al., Strategic framework for e-democracy development and sustainability. Transforming government: People, process and policy, 2016. 10(3): p. 457-477.
2.Othman, M.H. and R. Razali, Electronic government systems interoperability model. Journal of Telecommunication, Electronic and Computer Engineering (JTEC), 2017. 9(3-4): p. 1-9.
3.Bekkers, V., Reinventing government in the information age. International practice in IT-enabled public sector reform. Public Management Review, 2003. 5(1): p. 133-139.
4.Haydari, S. and G.A. Montazer, A sub-national model for assessing e-government readiness in Iranian organisations (case study: Tarbiat Modares University). International Journal of Electronic Governance, 2021. 13(4): p. 408-441.
5.Nations, U., United Nations, United Nations E-Government Survey 2024. 2024, New York, USA: United Nations ,Department of Economic and Social Affairs.
6.Moon, M.J., Advancing Korea's digital government: The shift from digital government to digital platform government, in The Routledge International Handbook of Public Administration and Digital Governance. 2023, Routledge. p. 62-78.
7.(MST), M.O.S.A.T., Vietnam’s e-government architecture framework (version 3.0). 2024.
8.Barlian, A., et al., E-Government and the Metaverse: Opportunities, Challenges and Digital Innovations. IJSTIAMI: International Journal of Social, Tax, Information, Administration, Management and Innovation, 2025. 1(1): p. 27-38.
9.Lnenicka, M., et al., Government in the metaverse: Requirements and suitability for providing digital public services. Technological Forecasting and Social Change, 2024. 203: p. 123346.
10.López, M.A., Self-sovereign identity: The future of identity: Self-sovereignity, digital wallets, and blockchain. 2020.
11.Layne, K. and J. Lee, Developing fully functional E-government: A four stage model. Government information quarterly, 2001. 18(2): p. 122-136.
12.Gil-García, J.R. and L.F. Luna-Reyes, Integrating conceptual approaches to e-government, in Encyclopedia of e-commerce, e-government, and mobile commerce. 2006, IGI Global Scientific Publishing. p. 636-643.
13.Nations, U., Benchmarking E-government: A Global Perspective 2001 U.N.D.f.P.E.a.P.A. (UNDPEPA), Editor. 2001
14.Lee, G. and Y.H. Kwak. Open government implementation model: a stage model for achieving increased public engagement. in Proceedings of the 12th Annual International Digital Government Research Conference: Digital Government Innovation in Challenging Times. 2011.
15.Wirtz, B.W. and P. Daiser, A meta-analysis of empirical e-government research and its future research implications. International Review of Administrative Sciences, 2018. 84(1): p. 144-163.
16.Bindu, N., C.P. Sankar, and K.S. Kumar, From conventional governance to e-democracy: Tracing the evolution of e-governance research trends using network analysis tools. Government Information Quarterly, 2019. 36(3): p. 385-399.
17.Kowalkiewicz, M. and P. Dootson, Government 5.0: the future of public services. 2019.
18.Kumar, S., Digital Transformation in Public Administration: Challenges and Opportunities. 2025.
19.He, J. and H. Ya, Evaluation method of e-government audit information based on big data analysis. Systems and Soft Computing, 2025: p. 200253.
20.Shkarlet, S., et al., Comparative analysis of best practices in e-Government implementation and use of this experience by developing countries. Administratie si Management Public, 2020(34): p. 118-136.
21.Nation, U., United Nations E-Government Survey. 2024, Department of Economic and Social Affairs.
22.LeHong, P.I.I.T.A.C.H., Use Gartner’s Digital Business Maturity Model to Plan Your Digital Business Acceleration. 2021, Gartner: Gartner.
23.Dener, C., et al., GovTech Maturity Index: The State of Public Sector Digital Transformation (Vol. 2): Executive Summary. 2021.
24.Al Marzooqi, A. and H. Zein, To improve competitiveness, build invisible government services. Strategy& (PwC Middle East), 2021.
25.Claps, M., R. Yesner, and R. Likhari From e-Government to Invisible Government Bureaucracy. 2021.
26.LLC, D.D. Deloitte's digital government transformation services. 2022; Available from: https://www.deloitte.com/content/dam/assets-zone3/us/en/docs/industries/government-public-services/2024/digital-government-transformation-services-brochure.pdf.
27.West, D.M., E‐government and the transformation of service delivery and citizen attitudes. Public administration review, 2004. 64(1): p. 15-27.
28.Law on the Seventh Five-Year Development Plan of the Islamic Republic of Iran (1403-1407). 2024; Available from: https://dotic.ir/news/16684.
29.ICT, M.o., Approvals of the National Information Technology Executive Council. 2024.